Hitler heeft mijn roze konijn gestolen / Judith Kerr

 

When Hitler stole Pink Rabbit kwam in 1971 uit. In 2019 werd het verfilmd. Pas in 2022 was de film in Nederland te zien en nu, in 2026 kwam de Nederlandse vertaling eindelijk in de winkels. Nou ja, voor een klassiek boek is het nooit te laat. 

Judith Kerr vertelt over haar jeugd in het gezin dat in 1933 vanuit Duitsland vlucht naar Zwitserland. Net op tijd. Omdat de artikelen die vader Kerr schrijft Hitler niet welgevallig zijn, gaat het gezin naar Parijs, waar de familie verrekt van de armoede en waar uiteindelijk ook geen werk meer is. Als een geschenk uit de hemel kan Kerr in Londen aan het werk en verhuist het gezin naar Engeland. Hier eindigt Hitler heeft mijn roze konijn gestolen.

Het vervolg Wachten op vrede is inmiddels ook in het Nederlands verschenen.  Ik ben benieuwd of het derde deel uit 1978 ook in ons land zal verschijnen.

Twee dorpen in oorlogstijd / Renée Blom

 

Je zou toch denken dat zo'n beetje alles wat er in die jaren speelde in die twee dorpen wel verteld is in twee boeken. Maar nee, de schrijfster die inmiddels in Limburg woont, verzamelde toch nog zoveel materiaal dat er een derde deel Twee dorpen in oorlogstijd uitgebracht kon worden. Ik las recentelijk het tweede deel en kwam meteen daarna een artikel tegen waarin een brief werd aangehaald van een dorpsgenoot die het leven liet bij gevechten op 10 mei 1940. Tot 1969 begraven in zijn geboortedorp, daarna op het Nationaal Ereveld in Loenen.

Ik ben benieuwd of er in Warsenhoeck iets over hem terug is te vinden.

De reis van Noah / Phil Earle

 

In de 3 titels die ik dit jaar van Earle las, speelt de vader een belangrijke rol in het leven van de hoofdpersoon en is die vader gedurende een periode de grote afwezige. Alle hoofdpersonen zijn jongens met het hart op de juiste plek, ze zijn geen helden, maar ze hebben een vriendin die hen, intellectueel gezien, zwaar de baas is. De reis van Noah en De gorillla en de jongen spelen zich af in Londen tijdens de Tweede Wereldoorlog. De band met dieren is voor de hoofdpersonen heel belangrijk, En in beide boeken wordt de vraag gesteld: hoe ver ga je om het leven te redden van degenen die je liefhebt? Kinderen worden naar het platteland gestuurd, maar hun huisdieren mogen niet mee. Reden voor Noah om samen met vriendin Clem zoveel mogelijk dieren van de dodelijke dierenarts te redden door te vluchten met een bootje over de Theems. Tsja, als je Noah heet, kies je natuurlijk voor een boot. Ook de namen die Earle koos voor de dieren zijn niet helemaal toevallig, denk ik. Zo heet de ezel Samson en de slang Delilah. In De reis van Noah volgt de ene bloedstollende gebeurtenis op de andere. Dat maakt dit boek misschien ongeloofwaardig, maar de dialogen en de humor maken alles goed. Prettige bijkomstigheid voor Christelijke scholen/ouders: in de boeken van Earle wordt niet gevloekt, hoewel de hoofdpersonen daar toch veel reden toe hebben. Ook prettig: er is slechts sprake van platonische vriendschap tussen de kinderen. Het leven tijdens een wereldoorlog is al ingewikkeld genoeg.

Ene Scott Evans maakte een lijst van 9 (!) pagina's met tips voor leerkrachten om over While the storm rages te praten.

De gorilla en de jongen / Phil Earle

In 2019 las ik De oorlog die mijn leven redde. In 2022 De tunnel en nu dan De gorilla en de jongen. In het eerstgenoemde boek werden de kinderen vanuit Londen naar het platteland gestuurd, om aan de bommen en de honger te ontkomen. In het tweede boek schuilden massa's Londenaren voor de bommenregen in metrotunnels. En in De gorilla en de jongen wordt het kind juist naar Londen gestuurd. Samen met mevrouw F. schuilt Joseph in de ruïne van een dierentuin, om de gorilla te doden die hen het leven redt. Wat een verhaal. Behalve wees, is Joseph ook nog zo dyslectisch als wat en behalve weduwe, is mevrouw F. ook nog moeder van een dood kind. Beetje veel drama voor 286 pagina's, maar lezenswaardig drama. Zou misschien wel eens een TikTok-Topper kunnen worden. Ik begrijp dat tieners tegenwoordig liever in het Engels lezen. Voor hen zou ik tijdens de (Christelijke) Kinderboekenweek of de Boekenweek van Jongeren schrijver Phil Earle uit Engeland over laten varen. 

Uitgever Kok Boekencentrum maakte lesmateriaal bij deze titel. De gorilla en de jongen mag dan een B-boek zijn, ik zou het lesmateriaal en het boek eerder in het voortgezet onderwijs aanbieden, dan in groep 7/8.

 

De tunnel / Anna Woltz

 

Bij de eerste bladzijden van De tunnel moest ik denken aan De oorlog die mijn leven redde van Kimberly Brubaker Bradley. Omdat beide boeken zich (deels) afspelen in Londen tijdens het begin van WOII. Er vinden langdurig heftige bombardementen plaats en ouders moeten kiezen: hun kinderen naar het veilige platteland sturen of met het hele gezin 's nachts de schuilkelder in. In beide boeken is de hoofdpersoon een meisje van een jaar of 11 dat mank loopt. Maar waar in De oorlog die mijn leven redde de hoofdpersoon naar het platteland wordt gestuurd, brengt de hoofdpersoon van De tunnel de nachten gedurende 8 maanden door in de tunnel van de ondergrondse in de Britse hoofdstad. Je moet er toch niet aan denken! Ik had de foto's op de website van Woltz niet nodig om bewust te worden van het ongemak van een dergelijke slaapplek. Woltz schildert met woorden en laat je kennis maken met 4 jonge mensen in een bijzondere, historische setting. Zoals in elk boek over WOII blijkt uiteindelijk niets te zijn wat het lijkt. 

Hitlers kanarie / Sandi Toksvig

 Klein boekje en behoorlijk stukgelezen. Maar het is dan ook al 15 jaar oud. Kennelijk zelfs in 2020 niet herdrukt. Dat verbaasde me. Tot ik een artikel uit Trouw onder ogen kreeg, waaruit bleek dat de Deense politie geen onverdeeld fraaie rol heeft gespeeld bij het uitleveren van Joodse families. Daar staat tegenover dat bijna alle Joodse Denen (zo'n 7000) naar Zweden zijn geholpen door middel van vissersboten op de dag voordat de Duitsers razzia's zouden gaan houden.

Het verhaal in Hitlers kanarie eindigt met de reddingsactie van al die families uit de Deense steden. Aan alles kun je merken dat toneel een belangrijke rol speelt in het leven van Toksvig. De sfeer is heel erg Deens, de illustraties van Sandy Nightingale helpen daarbij. Hitlers kanarie werd vertaald uit het Engels.

Coming-on-age-verhaal, zorgvuldig opgebouwd, waargebeurd drama, Duitsers zijn niet allemaal slecht, Denen niet allemaal goed en ook 'watjes' kunnen helden zijn. Mocht het toch ooit tot een herdruk komen, dan kunnen die paar rare zinnen met drukfouten er misschien uit geredigeerd worden. De Duitse Wikipedia heeft een heel artikel aan dit boek gewijd. Voor scholieren informatiever dan het boekverslag op Scholieren.com als je het mij vraagt.

De E van Eva / Ria Lazoe

Lazoe schreef Het pistool (2017), Er mag zoveel niet (2018) en De E van Eva (2020). Onderwerp van dit drietal is de Tweede Wereldoorlog. Het laatste deel speelt zich meer dan de eerste titels in een andere omgeving af dan Twente en wat later na de Tweede Wereldoorlog. Je hoeft die delen niet gelezen te hebben om geboeid te raken door het verhaal van Ziska (16 jaar in 1946), haar vader in kamp Amersfoort en haar moeder in een sanatorium. De lezer krijgt veel info mee over de prille naoorlogse Nederlandse samenleving. 

Ik vind dat de trilogie wel een plekje verdient op https://www.kinderboeken.nl/boeken/geschiedenis/tweede-wereldoorlog/.

Ons kasteel aan zee / Lucy Strange

Mijn blog erop nagezien: in de afgelopen 18 maanden las ik 8 boeken over de Tweede Wereldoorlog. Vijf van die boeken speelden zich af in de Engeland. Ik geloof niet dat ik in alle jaren daarvoor zelfs maar één uit het Engels vertaald (jeugd-)boek over WO II gelezen heb. Wellicht speelt de viering van 75 jaar bevrijding een rol bij het op de markt komen van die titels.

De dingen die in Ons kasteel aan zee gebeuren, zijn heel aangrijpend en doodeng. Prima materiaal voor een boeiende verfilming.

Ze was 16 / Marlies Allewijn

Het gezicht op de voorkant van Ze was 16 rijmt niet met de omgeving: Zeeland tijdens de Tweede Wereldoorlog en het is evenmin het gezicht van een hedendaagse 16-jarige, toch? Twee 16-jarigen spelen de hoofdrollen in dit boek van Marlies Allewijn. De één was zestien tijdens WO II, de ander was dat in de 21e eeuw. Ze zijn familie: de moeder van de Zeeuwse Janna is de overgrootmoeder van de Amsterdamse Ize. Wat zich in de jaren '40-'45 afspeelde in het Zeeuwse dorp wordt  duidelijk als Ize tijdens een logeerpartij bij haar oma gaat graven in de spullen van haar overleden opa. Dan blijken vooroordelen en aannames gestoeld op gebeurtenissen van 70 jaar terug, nog steeds van veel invloed te zijn op het dagelijks leven van Ize. 

Aangrijpend verhaal over de Duitse bezetting in Zeeland en het verzet daartegen.

Twee dorpen in oorlogstijd / Renée Blom

Hoppa, na Wij blijven bij elkaar meteen Twee dorpen in oorlogstijd gelezen. Met bijdragen van niemand minder dan Ad van Liempt over de verschrikkelijke gebeurtenis die op 7 mei 1945 plaatsvond in het dorp Jutphaas. Renée Blom verzamelde verhalen en beeldmateriaal van inwoners van Jutphaas en Vreeswijk. Zelf schreef ze de informatieve teksten die de herinneringen in een kader plaatsen. Met hulp van crowdfunding en o.a. de historische vereniging maakte ze in een half jaar tijd dit boek. Dat het een haastklus was, is helaas merkbaar. Ik hoop dat ze er voor haar tweede boek over dit onderwerp in slaagt een goede redacteur te vinden.

Wij blijven bij elkaar / Martine Letterie

Martine Letterie schreef al een aantal kinderboeken over de Tweede Wereldoorlog. Bij een projectbezoek aan onze bibliotheek vertelde Letterie dat ze na publicatie van zo'n boek waarin die  verschrikkingen plaatsvinden, een poos van slag is omdat de gebeurtenissen en de ontzetting van '40 - '45 onder je huid gaan zitten. Ze heeft zich toch laten overhalen de ontberingen van de joodse familie Birnbaum op te tekenen, omdat het geen hopeloos verhaal is. De 8-koppige familie Birnbaum overleeft als geheel doorgangskamp Westerbork en concentratiekamp Bergen Belsen. Wie Wij blijven bij elkaar leest kan bijna niet geloven dat de zes kinderen allemaal nog in leven zijn en nog altijd in Israël wonen. De documentaire over de familie bewijst hoe veerkrachtig mensen kunnen zijn. Indrukwekkend.

Ik zal op je wachten / Luc Hanegreefs

De stationering van Amerikaanse piloten nabij een Engels kustdorp in 1944 heeft veel invloed op het dagelijks leven van de dorpsbewoners. Dat blijkt uit het levensverhaal van één van de hoofdpersonen in Ik zal op je wachten. Het leven van de andere hoofdpersoon wordt evenzeer sterk beïnvloed door een oorlogsvlieger, omdat hij haar vader is en haar moeder ernstige psychische schade heeft opgelopen, maar dan in de 21e eeuw tijdens de Irakoorlog. Er zijn meerdere verhaallijnen in dit boek die niet altijd heel makkelijk te volgen zijn. De voor mij compleet onbekende luchtmachttermen helpen daar ook niet bij. En wat ik nog helemaal niet begrijp: wat bezielt iemand om oorlogsvlieger te worden? Het Vlaams van Hanegreefs is prima te pruimen, vind ik. Hij is angofiel en dat merk je aan de liefdevolle beschrijving van de sfeer in Norfolk.
Volgens mij is dit binnen een jaar het vierde boek dat ik las over de WO II in Engeland. Een trend in jeugdboekenland?

Geheimen van de vuurtoren / Emma Carroll

Geheimen van de vuurtoren zou zomaar een titel van Enid Blyton kunnen zijn. Dit boek lees je alsof het om een aflevering van De Vijf  gaat. Veel spannende ontwikkelingen die op het nippertje allemaal goed aflopen in een Engels plaatsje aan de kust. Maar Enid Blyton waagde zich niet aan de Tweede Wereldoorlog. Emma Carroll deed dat wel. Ze vond een manier om de Jodenvervolging, de luchtaanvallen op Londen en de evacuatie van kinderen naar het platteland onder de aandacht te brengen. Eigenlijk vind ik de avonturen van de hoofdpersonen te zeer op onwaarschijnlijke toevalligheden gebaseerd en de spanning te vergezocht om geloofwaardig te zijn. Ik ben er niet zeker van of je dat met WO II-onderwerpen mag doen. Schrijfster heeft al heel wat titels op haar naam staan, die zich allen in het verleden afspelen. Van al haar boeken op haar website, heeft Geheimen van de vuurtoren met afstand het lelijkste omslag. 

De oorlog die mijn leven redde / Kimberly Brubaker Bradley

Kimberly Brubaker Bradley won in 2016 de Newbery Honor Medal, zeg maar een Amerikaanse gouden griffel, met De oorlog die mijn leven redde. En nog een heel rijtje andere prijzen. Dik, dik verdiend. Het is een beetje als Het kleine huis op de prairie, maar dan in Engeland en ook nog eens een historisch verantwoord verhaal over de WO II. Er ontstond in Engeland gebrek aan uien, omdat de Duitsers de handelsvloot plat bombardeerden.
Ben benieuwd of de Britten met het oog op de Brexit inmiddels zelf uien telen.

Gevangen vogel / Ria Lazoe

Dat Ria Lazoe nooit een Vlag en wimpel, Griffel of prijs van de Kinder- of Jonge Jury mocht ontvangen, betekent niet dat haar boeken de moeite van het lezen niet waard zijn. Gevangen vogel is een zeer geloofwaardig boek over WO II. En prettig leesbaar ook. Misschien niet literair, maar zeer toegankelijk en daarom heel bruikbaar in groepen 8 en in brugklassen.

Naar het noorden / Koos Meinderts

Bibliotheken houden de 'browsegebieden' voor hun lezers zo klein mogelijk, zodat lezers in het browsegebied dat bij hun past, zo weinig mogelijk boeken onder ogen krijgen die voor hen totaal niet interessant zijn. (Zoals grote kledingzaken geen zomershirt tussen de winterjassen hangen of een babybroekje tussen kleding voor maat 164. Want het zomershirt en het babybroekje worden daar niet gezocht en dus ook niet verkocht.) De Nederlandse Bibliotheekdienst deelde Naar het noorden in bij de kinderboeken (8-12 jaar). De hoofdpersonen zijn kinderen. Op de kaft staan kinderen. Het taalgebruik en de grootte van de letters lijken ook geschikt voor kinderen van ca. 10 jaar. Maar om het boeiende coming-on-ageverhaal van Koos Meinderts te kunnen waarderen, zullen kinderen veel tekst en uitleg nodig hebben, denk ik. Eén van de eerste leners van Naar het noorden in 'mijn' bibliotheek was een dame van rond de 70. Ze nam het mee omdat haar oudere broer en zus na de Hongerwinter ook in het noorden zijn geweest. Ze zou het zelf niet zoeken bij de kinderboeken, maar gelukkig lag het boek toen nog in het browsegebied 'Nieuw'. Wat er voor pleit om de bibliotheekaanwinsten voor jong én oud op één plek te presenteren. Dit aangrijpende boek verdient het onder de aandacht gebracht te worden bij een ouder en ruimer publiek dan kinderen in de basisschoolleeftijd. (Jonge Jury bijvoorbeeld ook?)

Een aap op de wc / Joukje Akveld

Denk niet dat je van dit boek veel wijzer wordt over dieren. Daar zijn andere boeken voor geschreven. Dit boek gaat over de geschiedenis van de dierentuin in Rotterdam en legt uit waarom je onder de grond in hartje Rotterdam skeletten van allerlei exotische dieren kunt vinden. Tijdens WO II is er ontzettend veel gebeurd met de dierentuinbewoners. Veel dieren hebben het niet overleefd. Maar de pantserkrokodillen bleven onaangedaan tot 2015 doorademen. Bij dit informatieve boek verscheen  een lesbrief die je alleen om de illustraties al zou downloaden. Kijk en geniet van het waanzinnig mooie portfolio van Martijn van der Linden.

Oorlog en vriendschap / Dolf Verroen

Kinderboekenweekgeschenk van grote schoonheid. Mooie verhalen, mooie taal, mooie illustraties. Hoofdpersoon Joop maakt niet half zo veel ellende mee als Sooys in Eigen vuur. Verroen heeft het kennelijk niet nodig om toch een indrukwekkend kinderboek over WOII te schrijven. Zal door opa's en oma's met evenveel plezier gelezen worden als door bovenbouwleerlingen. Goeie titel om voor te lezen in aanloop naar de meivakantie.

Eigen vuur / Karlijn Stoffels

Eigen vuur is een boek dat je kijk op Zeeuws Vlaanderen verandert. Eigen vuur maakt duidelijk hoezeer gezinnen, families geraakt worden door zowel de 'goeden' als de 'slechten' in de oorlog. De lezer krijgt veel heftige gebeurtenissen voor de kiezen, maar ook heel mooie. De website van Karlijn Stoffels bevat interessante info. Misschien is Eigen vuur wel het honderdste jeugdboek over de Tweede Wereldoorlog dat ik heb gelezen, toch bevatte het veel, voor mij nieuwe, informatie.  Stoffels bewijst op elke pagina dat ze heel veel affiniteit heeft met de plek van handeling en dat ze heel veel onderzoek heeft gedaan naar de gebeurtenissen in deze zwaar getroffen streek. Bizar dat Stoffels in de Duitse Wikipedia een eigen pagina heeft en in de Nederlandse slechts hier en daar genoemd wordt. Een aantal van haar boeken werd vertaald door niemand minder dan Miriam Presser!

Opa vlucht / David Walliams

Een lekker dikke Walliams over een stoer onderwerp: Spitfire-piloten in WO II. Volwassenen zijn in Walliams boeken steevast onsympathieke losers, maar Opa en zijn lotgenoten in het bejaardenhuis zijn wel te pruimen. De schrijver en Tony Ross zijn weer helemaal uit hun dak gegaan. Hoofdpersonen raken verwikkeld in bizarre situaties, worden voortdurend achterna gezeten en ontmaskeren een bende criminelen.
Jongetjes zullen hier vast van smullen. Persoonlijk vind ik humor en WOII een beetje lastig te rijmen met elkaar. De woordenlijst achterin het boek maakt veel duidelijk, maar of dat de werkelijkheid genoeg eer aandoet?